HOROZ ADAĞI 

Sanırım 2003 yılıydı.  Uzun yıllar önce Amerika’ya yerleşmiş aile dostumuz bir hanımın beni telefonla aradığında saatler gece yarısını çoktan geçmişti ve ben bilmem kaçıncı uykumdaydım.   Telefonun hiç çalmadığı o saatte, “inşallah kötü bir haber değildir” diye içimden geçirerek, şimdi çoktan emekliye ayrılmış olan ev tipi telefonun ahizesini kaldırdım.  Saat farkını unutmuş olmasından  dolayı beni gece rahatsız etmiş olduğunu açıklayan özür mahiyetindeki konuşmasından sonra ahbabım sadede geldi.  İki gün önce evin küçük kızının yavru köpeği kaybolmuş.   Bulunursa, adak olarak bir horoz kesip fakire vermeye karar vermişler.  Nitekim birkaç saat önce köpek bulunmuş ve ilk işleri adaklarını vekaleten yerine getirmem için beni aramak olmuş!

 Uyku mahmurluğu ile “tabii yarın hallederim” gibi bir şeyler dedim.  Dedim demesine de  ondan sonra bir daha da uyku tutmadı beni.   Başladım kendi kendime konuşmaya “Ulan hayatında ne bir adak adamışsın, ne bir adak kurban etmişsin ne de bu adak-madak işlerine inanırsın.  Ne demeye evet dedin ki?”  Yani, bana telefon açan hanım “Yarın sabah Adana’dan yola çık, Rize’ye kadar bir uzanıver, oradan yaylaya çık, bize birkaç kilo Anzer balı al ve Amerika’ya gönder” dese bu horoz adağı işinden çok daha kolay olurdu benim için!

 O yıllardaki Adana’yı bilenler varsa hatırlarlar, şehrin ortasında eskiden adına “Siptilli” denilen bir sebze pazarı vardı.  Tezgahların üzerine branda bezi, kaput bezi, beyaz çarşaf ve hatta hasır gerilmek suretiyle ilkel bir  “kapalı pazar” haline getirilen bu yerin karşısında ise sıra sıra kasaplar bulunurdu.  Kasapların tam orta yerinde ise bir fırın…  Yani insanlar hem etini, hem ekmeğini, hem sebzesini buradan alır ve başka yere uğrama gereksinmesi duymadan tüm alışverişlerini bir çırpıda bitirip evlerine dönerlerdi.  Sonradan bu sebze pazarının arka tarafındaki sokakta  horoz, tavuk, hindi, kaz, ördek gibi kanatlı hayvanlar satılan birkaç dükkan açıldı.  Neredeyse tüm dükkanları kaplayan koca koca tel kafesler içerisinde kimisi gıdaklayan, kimisi vakvaklayan kimisi dövüşen bir sürü kanatlı hayvan bulunurdu orada.  Hem hayvanların yaşadığı zor koşulları görmeyeyim diye, hem de kümeslerden gelen kötü kokuları teneffüs etmeyeyim diye, mecbur olmadıkça o sokaktan geçmezdim.

 “Horoz”,  “adak”, “kurban” gibi kelimelerin kafamda yarattığı türbülans dinmeden sabah oldu.  Bu zor görevden bir an önce kurtulmak amacı ile, kahvaltıyı bile beklemeden doğruca kanatlı hayvan satılan o sokağa attım kendimi.  Önünde daraba, kepenk vs. olmayan bu dükkanlar zaten gündüz ve gece mecburen açık kalırdı.  Eline  birkaç kuruş verilen özel bir bekçi sabahleyin dükkan sahipleri gelene kadar bütün gece o nahoş kokulara katlanır ve oradaki dükkanların hepsine göz kulak olurdu.  Biraz erken gitmiş olmalıyım ki dükkanların sadece birisinin önünde bir satıcı bulabildim.  Simsiyah kıvırcık saçlı, orta boylu esmerce bir delikanlı keyifli keyifli bir sarma sigara tüttürüyor ve diğer elinde tuttuğu çay bardağından (çay çok sıcak olduğu için olsa gerek) höpürdete höpürdete yudumlar alıyordu.  Birkaç metre solunda ise yine ona benzeyen ama yaşı 12-13 gösteren bir çocuk kafesten içeriye soktuğu bir çubukla tavuğun bir tanesini kızdırmakla meşguldu. (Bu çocuğun diğerinin akrabası mı, kardeşi mi, nesi olduğunu öğrenemedim ve de zaten hiç sormadım).

 –       Selamın aleyküm!  Hayırlı işler!

–       Ve aleykum selam abey!  Hoş gelmişsen!

 Polatlı’daki Topçu Okulunda geçirdiğim altı aydan sonra askerlik görevime devam ettiğim Urfa’da (birçok kişi gibi ben de Şanlıurfa demeye alışamadım hala)  konuşulan bu Türkçeyi bir daha duymak beni hoşnut etti.  Zira o şehirde kaldığım sürede ben de bu “Urfa Ağzı’nı” konuşmaya gayret etmiştim ve de terhisime kadar bayağı becermiştim.  Neyse, ben yine normal konuşarak:

 –       Hoş bulduk, dedim.

–       Abey ne lazımdır?

–       Adaklık Horoz.

–       Ahan bah burada 20’lik var 25’lik var amma yüsgek dersen 15’lik gene var.

 Saydığı bu rakamların fiyat olduğunu anlamamak için insanın salak olması gerekirdi.  Öyle ya, horozların yaşından bahsetmiyordu herhalde.  Adının sonradan Şehmuz olduğunu öğrendiğim bu gence:

 –       Sen bana en irisinden bir horoz bul da kes dedim.

–       Abey, en böyyügünü ne edicahsan?  Adaklık deye mi alisan yohsam dövüştürecekmisan?

–       Niye ki?

–       Abey, irisi kart olur.  Yine 25’lik verem ama orta boy daha eyidir.

–       Eh tamam, hadi kes bir tane.

 Kümesten içeriye dalmasıyla bir vaveyladır koptu.  Horozların, tavukların kimisi uçuyor kimisi kaçıyor ama hepsi bir ağızdan gıdaklıyordu. Neyse, sonunda bir tane yakaladı.   (Sanırım özel olarak seçmedi, hangisini yakaladıysa o).

 –        Vallah abey bir tane seçmişem ki, o gadder olur!

 Artık dayanamazdım, ben de onun kullandığı Urfa Ağzı ile konuşup onun “özel horoz seçme” numarasını yemediğimi anlatmak istedim.

 –       Lo yeter daşgala ettiyiz!  Kesecahsan kes da gidah!

–       Vay abey, niye söylemisan hemşeri oldugun?  Essah Urfalımisan?

–       Yoh lo, ben orda çoh kalmişam ve çoh da sevirem Urfayi.

 Hemşehrisine kavuşmuşçasına sevinen Şehmuz  bu defa kısa bir taburede oturup bizi dinleyen yardımcısına (kardeşine ya da akrabasına) seslendi:

 –        La Muzo!  Kalh biye bi keskin piççah getir.  “Muzo” ya istinaden adının Muzaffer olduğunu tahmin ettiğim çocuk şaşkın şaşkın:

–       Abey bilisan, zaten bizim bir dene piçagımız vardır.

 Bir taneden daha fazla bıçağının olmadığının ortaya çıkmasına bozulan Urfalı hemşehrim kızgınlıkla bağırdı:

 –       De lo uzatma, get onu getir işte!

–       Getiremem abey.

–       Eliy koluy kırıhtır?  Yoksa ayagin toppal olmuştur?

–       Yoh abey, piçağı dün Necat abey almıştır.

–       Neye aliy?  Malbora zıkkımlanmayi biliy de kendine bir piççah alamiy mi?

Get getir, hem de o gavvata söyle bir daha bizim piççagi almasın.

 Bana döndü:

–        Abey, hem aliyler, hem geri getirmiyler.  Bir de köreltiyler, işin yoğusa piçah bile.  Vallah alti dene vardi.  Ahan bir haftede bir dene galmiş. Görisan işte!  Haksiz miyam?

 Laf uzamasın diye sadece kafamı sallamakla yetindim.  Muzo (ya da Muzaffer) sanki kendisine bağırılmamış gibi yavaş hareketlerde yerinden kalktı ve koşuyormuş gibi yaparak ağır çekim hareketlerle dükkanın yan tarafından arkaya tarafa dönerek kayboldu.  Ama tabureden kalkerken sırıtarak bana bakması bıçak konusunda gaf yapmadığını, tek bıçakları olduğunu kasıtlı olarak söylediğini anlamama yetmişti. Kimbilir neyin intikamını alıyordu “Şehmuz abey”inden!

 Neyse, beklenen o meşhur bıçak geldi ve bizim Şehmuz horozu aldı arka tarafa bir yere gitti.  Biraz sonra bir elinde horozun gövdesini, bir elinde horozun kafasını sallaya sallaya geldi. 

–        Abey bunu ne edecahsan?  Götürecahmisan?

–       Yokmu burada ihtiyacı olan bir fakir?  dedim.

–       He vallah bah garşida bir eskici emmi var.  Yaslidir, gariptir.  Ona verah? Tablasinda satacah birsey de yohtur aslinda, vakit geçirmege geliy her vakıt.

 Ben tamam deyince elli metre kadar uzakta duran yaşlıca adamın yanına gitti, bir şeyler konuştu ve horozu ona verdi.  Adam ayağa kalktı bana döndü ve  sağ elini göğsüne koyarak uzaktan teşekkür etti.  Ben de başımı öne eğerek aynı hareketlerle teşekkürünü kabul ettim.  Sesle iletişim menzilinin aşıldığı yerde kullanılan işaret lisanı işte…

 Parasını sayarken Şehmuz dayanamadı:

–       Abey sormasi ayip, bu neyin adağıdır?   Yalan söyleyemezdim:

–       Amerika’da oturan bir ahbabımın kızının kaybolan köpeği bulunsun diye adamışlar, köpek de dün bulunmuş.

Yüzüme inanmaz inanmaz baktı:

–       Gurban sen bennen dalga mi geçisan?

–       Valla Şehmuz olay bu.

O ana kadar hiç neşesini kaybetmeyen, yerinde duramayan cevval Şehmuz gitti, yerine ağır başlı, hüzünlü bakışlı yaşlı bir adam  geldi.

–        Abey bilimisan?  Beni ölümden kurtarmah için bile bir sinek kesmeyi adayacak kimsem yohtur!

 Oradan ayrıldıktan beş on adım kadar sonra geriye baktığımda kendi kendine konuşuyordu:

–        Köppek için horoz adiyler ha? 

 Ve de gözlerinin altında yeni yeni beliren parıltılar sanki gözyaşıymış gibi geldi bana….

 Adil Karci

26 Temmuz 2013

Antalya

 KAĞIT-KALEM

Sabah gazetelerine kısaca bir göz attıktan sonra, her zaman olduğu gibi, birkaç bulmaca çözmek amacı ile bir kalem almak için çalışma masamın çekmecesini çektim.  Onlarca tükenmez ve kurşun kalem arasından hangisini alsam diye tereddüt içerisindeyken biraz duraksadım ve kendimi 1952 yılında buldum.                   

İlkokula başladığım 1952 yılına kadar evimizde babamın bir dolmakalemi ve de genel kullanım amaçlı bir kopya kalemimiz vardı sadece.  Kopya kalemini şimdiki gençlerin  bilebileceğini hiç sanmıyorum.  Bu kalemler klasik tahta kurşunkalem şeklindeydi ve genelde mavi renkli yazardı.  Kırmızı yazanları da vardı ama fazla kullanılmazdı.  Islatıldıkları zaman mürekkeple yazıyormuş hissi verirlerdi ve yazılanları silmek pek mümkün olmazdı. Çocukken bunlarla oynamamıza  izin verilmezdi, zira dilimize, dudağımıza, dişlerimize değdirirsek günlerce mor bir ağızla dolaşmak zorunda kalabilirdik.  Gerçek miydi değil miydi pek bilmiyorum ama, belki ağzımıza değdirmeyelim diye “zehirli” de derlerdi. 

Kopya kalemleri devlet dairlerinde kullanılan tek tip kalemdi o zamanlar.  Zira, birkaç sayfa birden elde etmek için aralarına kopya kağıdı konularak yazılan yazılar için de çok uygundu.  Birincisi, asıl nüshada tahrifat yapılamazdı (çünkü silinemezdi) ve de alt kopyalara geçmesi için bastıra bastıra yazıldığında kalemin ucu kolay kolay kırılmazdı.  İster kopya kaleminin olsun, isterse kurşunkalemin olsun, ucunu açmak ustalık isterdi.  Ya keskin bir küçük bıçağın olacak ya da jilet kullanacaksın.  (Ortası üç delikli Bimini  jiletler daha sert olduğu için tercih edilirdi, sonraları hayatımıza giren Nacet biraz zayıf bulunurdu bu konuda).  Kalem ucu açarken elimizi çok kesmişliğimiz vardır ve bu fırsattan istifade çoook “kankardeş” edinmişizdir. Kalem açacağı ise daha sonraları imdadımıza yetişti.   Taa ki otomatik kurşun kalemler çıkana kadar da saltanatını sürdürdü.  Duyduğuma göre, şimdilerde sadece bayanların kaş kalemlerini açmak için sanatlarını icra ediyor ve yaşamlarını idame ettiriyorlarmış.

(Haa kolejdeki sınıflarda bulunan, kahve değirmeni gibi çevire çevire kalemimizi açtığımız o “lüks” aleti de anmadan geçmek olmaz bu arada.)

 İlkokula başlayınca “kurşunkalem” ile tanıştım.  Ama kalemin ortasındaki grafit değil resmen “kurşun”du!   O güzelim “Faber” kurşun kalemler ya Adana’ya vasıl olmamıştı henüz ya da Türkiye’ye bile gelmemişti o yıllarda.  Elimize geçen kalemlerin yazan kısmı yumuşak kurşundan yapıldığı için kağıt üzeride belli belirsiz bir iz bırakırdı ve yazının üzerinden birkaç kere geçme zorunluluğunu duyardık.  Hadi güzel yazmaması bir yana, bir de mutlaka kağıdı delerdi.  Kağıtlar mı?  Onlar da zaten başlı başına bir olaydı.  Beyaz kağıtlar sanki “elleme küserim” çiçeği gibi nazikti.  “Bir an önce yırtılsam da şu kurşun kalemin ezasından kurtulsam” diye beklerlerdi sanki.

Matematik için bize sarı yapraklı “samanlı kağıttan” yapılma defter aldırdılar.   Ama bu saman harbiden saman ha!  Ezilip, inceltilip birbirine yapıştırılarak preslenen samana “samanlı kağıt” denirdi.  Eh, elimizdeki kalem “kurşun”, altındaki de “samanlı kağıt” olunca varın siz tahmin edin gümbürtüyü!  Daha ilk çizgiyi çekerken koca bir saman parçası kalemin ucuna takılır kalemi durdururdu.  Azıcık zorlarsan da saman çöpü  sayfanın ortasında koca bir delik bırakarak defteri terk ederdi.   Matematik problemini çözemeyen talebeler için gayet güzel bir bahane… Doğru sonucu yazmışsın ama görünmüyor!  Öğretmen ne desin ki? 

Hadi bunlar neyse ne…  Ya “güzel yazı” dersi?  Bir divit, bir mürekkep hokkası ve de yine samanlı kağıttan yapılma bir adet “güzel yazı defteri”… Kullandığımız mürekkep bile o devirde sadece mavi boyalı bir suydu.  (“Pelikan” mı dediniz?   Allooo???)  Diviti hokkaya daldırırsın, daha ucu kağıda değer değmez mürekkep olduğu gibi emilir ve sayfada gittikçe büyüyen mavi bir daire ile karşılaşırsın.   Çare?   Mürekkebin dağılmasına fırsat vermemek için çizgileri olabildiğince hızlı çekmek!   Yani “güzel yazı” yazmak,  sadece süratli davranmakla ile ilgiliydi, yoksa kabiliyet, beceri vs. hikaye! 

Birkaç yıl sonra arkadaşlardan bir tanesi nerden bulduysa “Atos” marka bir kurşunkalem bulmuş.  Bu günkü (otomatik olmayan)  kurşunkalemlerden yani.  Aman Allahım, oğlana ne rüşvetler verdik bize de alsın diye.  Yahu bu hem yazıyor hem de siliniyordu be!   Biz artık doğru dürüst yazan kurşunkalemlere kavuşmuştuk ama arkadaş da köşeyi dönmüştü.  Eeee, bu kalemler de kullana kullana birgün biter yani.  O kadar para vermişsin, hemen kaldırıp atıp yenisini alacak değilsin herhalde.  Ne yapmalı o zaman?  Sonuna kadar kullanmalı.   Ama nasıl?   Mahallenin orasında burasında kargı kamışları yetişiyor.  Kuru bir kargı kamışının uca yakın  yerinden bir karışa yakın uzunlukta bir parça keseceksin.  (Uca yakın olacak çünkü kamış bitkisi uca doğru incelir ve bir noktada iç  çapı kurşun kalemin sıkıca içine gireceği kadar daralır).  Oldukça kısalmış olan kalemin arkasını bu kamışın içerisine birkaç santim sokarsan kalemin uzar ve artık parmaklarınla rahat tutabilirsin.  Tasarrufa bak tasarrufa!   Daha sonra bu “kalem uzatıcılar” bazı uyanıklar tarafından ağaç tornasında tahtadan yapıldı, verniklendi ve bolca satıldı.  (Kimbilir sizin de ne anılarınız vardır bu konularda…) 

En son para vererek aldığım tükenmez kalemi seneler önce yabancı bir ülkeye giriş formu doldururken  birisi istemişti benden ve üzerine yatmıştı.  Üzülmedim desem yalan olur çünkü Scriccs marka bir emektardı ve bendeki o “kalem açlığı” hala vardı.

Şimdi mi?  Çekmecede, arabanın torpido gözünde, dolapta, mutfakta, ayakkabılıkta, çantaların hepsinde onlarca onlarca tükenmez….  Hepsi de promosyon, toplantı-seminer hediyesi, otel odalarından çantaya atılanlar…  “Beleş” de olsa, mürekkebi kuruyanı, bozulanı atmak içimden gelmiyor! Dedim ya “kağıt-kalem” açlığı işte… 

“Peki bu kalemleri ne kadar kullanıyorsun?” diye sormayın artık.  Laptop, akıllı telefon, bilgisayar, tablet, okullarda akıllı tahta vs. vs. derken hiçbir kalemin eski forsu kalmadı.  Baksanıza artık imza bile “elektronik  imza” oldu! 

Ha, hakketen ya, ben bulmaca için çekmeceden bir kalem seçecektim .

 Adil Karci